Tarım topraklarında hızla eksilen besin elementlerinin ve faydalı moleküllerin yerlerine yenilerini koymanın en yaygın ve en güvenilir yöntemi tekrar toprağın oluştuğu kayalardan, yani MADENLERDEN, faydalanmaktır. Besin elementleri veya faydalı moleküller içeren madenler ya kimyasal işlemlerden geçirilerek kimyasal gübreler veya kimyasal toprak düzenleyicileri elde edilir, ya da hiçbir kimyasal işlemden geçirilmeden gübre olarak veya toprak düzenleyicisi olarak doğrudan toprağa eklenir.
Aşağıda, hiçbir kimyasal işlemden geçirilmeden, sadece kırılıp elenmesi gibi fiziksel işlemlerden geçirildikten sonra doğrudan toprakta gübre veya düzenleyici olarak kullanılan madenlerin listesi verilmektedir. Listedeki madenlerin bazıları Ülkemiz tarımcıları ve madencileri tarafından zaten yaygın olarak bilinmektedir ve kullanılmaktadır. Kullanılanların bazıları Ülkemiz madenlerinde üretilmekte, bazıları yurt dışından getirilmektedir.
TOPRAKTA DOĞRUDAN KULLANILAN BAZI MADENLER
Langbeinit (K2Mg2(SO4)3) : K.Mag veya Sul-Po-Mag (Potasyum, magnezyum ve kükürt).
Kalinit (KAl(SO4)2.11H2O) : Potasyum Şapı (Potasyum ve kükürt).
Yumuşak Kaya Fosfatı : (Fosfor ve kalsiyum)
Apatit (Ca5(PO4)3.(OH,F,Cl)) : Kalsiyum Flor Fosfat (Fosfor, kalsiyum ve flor).
Talk (3MgO.4SiO2.H2O) : Magnezyum Silikat (Magnezyum).
Kalsit / Kireç Taşı (CaCO3) : Doğal Kalsiyum Karbonat (Toprak düzenleyicisi ve kalsiyum).
Tebeşir (CaCO3) : Doğal Kalsiyum Karbonat (Toprak düzenleyicisi ve kalsiyum).
Alçı Taşı / Jibs (CaSO3.2H2O) : Doğal Kalsiyum Sülfat (Toprak düzenleyicisi, kalsiyum ve kükürt).
Dolomit (CaMg(CO3)2) : Doğal Magnezyum Kalsiyum Karbonat (Toprak düzenleyicisi, kalsiyum ve magnezyum).
Aragonit ((CaSr,Pb, Zn)CO3) : (Toprak düzenleyicisi, kalsiyum ve çinko).
Bentonit : (Toprak düzenleyicisi).
Kaolin (Al2Si2O5(OH)4) : (Böceklenme ve hastalık önleyici)
Perlit : Doğal Kalsiyum Potasyum Alüminyum Silikat (Toprak düzenleyicisi).
Manganez Sülfat (MnSO4) : Mineraller; Jokokuite (MgSO4.5H2O), Szmikite, Mallardite (Manganez ve kükürt)
Manganez Oksit (MnO2) : Mineraller; Pyrolusite (MnO2), Brannite, Manganite, Hausmannite (manganez)
Borat : Doğal bor mineralleri (Bor)
Demir Sülfat : Doğal Demir sülfat Madeni. Mineraller; Melanterite (FeSO4.7H2O), Pyrite (FeS2), (FeSO4.4H2O)…vb (Kükürt ve demir).
Demir Karbonat : Doğal Demir Karbonat Madeni. Mineral; Siderite (FeCO3) (Demir).
Çinko Sülfat : Mineral ; Goslarite (ZnSO4.7H2O) (Çinko).
Sodyum Sülfat : Mineral ; Thenardite (NaSO4) (Kükürt).
Kükürt : Doğal Kükürt Madeni (Kükürt ve toprak düzenleyicisi).
Tüf (NaK2Ca5Al3Si21O70.6H2O) : (Toprak düzenleyicisi ve potasyum).
Pomza / Sünger Taşı : (Toprak düzenleyicisi ve potasyum).
Vermikülit : Magnezyum alümino slikat kil minerali (Toprak düzenleyicisi ve magnezyum).
Leonardit : (Toprak Düzenleyicisi).
Torf / Turba : (Toprak Düzenleyicisi).
Gidya : (Toprak Düzenleyicisi).
TOPRAK DÜZENLEYİCİLERİNİN ETKİLERİ
Asitik toprakta pH’ı artıranlar: Kalsit, tebeşir, traverten, mermer, dolomit, aragonit ve marn.
Alkali toprakta pH’ı düşürenler: Leonardit, torf, jibs ve kükürt.
Toprakta süzülmeyi artıranlar: Jibs ve perlit.
Toprakta hümik asit ve organik madde miktarını artıranlar
Leonardit, torf, gidya.
Toprağın işlenebilirliğini düzenleyenler: Leonardit, torf, kalsit gurubu, jibs, vermikülit, diatomit, perlit, pomza.
Toprağı nemli tutanlar: Leonardit, torf, perlit, vermikülit, diatomit, zeolit, pomza.
Bu yazı Dr. Selami İstanbulluoğlu’na (Maden Y. Mühendisi) aittir.
